Kiribati

encyklopedia

Geografia		Ustrój polityczny		Gospodarka		Historia

Nazwa oficjalna: Republika Kiribati Nazwa zwyczajowa: Wyspy Gilberta Polska nazwa mieszkańców: nieokreślona Obszar lądu: 811 km2 Liczba wysp: 33 (21 zamieszk.) Stolica: Bairiki na atolu Tarawa Ludność: 88,8 tys. Przyrost naturalny: 1,5% Języki: i-kiribati, angielski Waluta: dolar australijski (AUD) PNB ogólnie: US$ 130 mln PNB na 1 mieszkańca: US$ 800 Niezależność od: 1979 r. Domena internetowa: .ki Numer kierunkowy: +686 Czas lokalny: trzy strefy kliknij GMT+

 Geografia
W skład Republiki Kiribatu wchodzą 32 wyspy koralowych archipelagów: Gilberta (16), Feniks (8), Line (8 - wraz z Wyspą Bożego Narodzenia) oraz wyspa Ocean, leżące na lini równika w centralnej części Oceanu Spokojnego. Od północnego zachodu Kiribati graniczy z Republiką Wysp Marshalla, od zachodu z Federacją Mikronezji i Nauru, od południa z Wyspami Salomona, Tuwalu, Tokelau, Wyspami Cooka, od południowego wschodu z Polinezją Francuską.

Kiribati jest jedynym krajem na świecie, podzielonym na dwie zamieszkane części przez 180 południk, wzdłuż którego przebiega Międzynarodowa Linia Zmiany Daty. Jednak 1 stycznia 1995 r. prezydent tego kraju przesunął swym dekretem Linię o 3000 km na wschód, tak by obiegała całe terytorium "od zewnątrz". Od tej pory kraj podzielony jest na trzy strefy czasowe: GMT+12, +13 i +14, co oznacza, że w ostatniej południe wypada aż o 14 godzin wcześniej niż w Greenwich w Wielkiej Brytanii (paradoksalnie, dzięki tej zmianie, każdy dzień (np. 1 stycznia) w Kiribati zaczyna się jeszcze zanim na sąsiednich Hawajach rozpocznie się dzień poprzedni - (np. 31 grudnia)).

Wszystkie wyspy Kiribati są niskimi (do 4 m n.p.m.) atolami koralowymi. Klimat równikowy, gorący i wilgotny. Roślinność wysp reprezentują gatunki słonolubne oraz palmy kokosowe i figowce.
 

 Ustrój polityczny
Kiribati jest demokratyczną republiką z 42-osobowym parlamentem (Maneaba-ni Maungatabu) wybieranym raz na cztery lata w głosowaniu powszechnym. Jedno miejsce w parlamencie zawsze zarezerwowane jest dla dawnych mieszkańców wyspy Banaba, którzy obecnie zamieszkują wyspę Rabi w Fidżi. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany przez wszystkich obywateli spośród kandydatów zaproponowanych wyborcom przez parlament (obecnie Anote Tong). Kadencja prezydenta trwa cztery lata. Jedna osoba może być prezydentem najwyżej przez trzy kadencje.
 

 Gospodarka
Kiribati jest jednym z najbiedniejszych państw regionu. Niegdyś podstawowym surowcem eksportowym były fosforyty. Po wyczerpaniu zasobów gospodarka opiera się na uprawie palmy kokosowej i rybołówstwie. Głównym źródłem dochodów państwa są licencje na połowy w specjalnej strefie ekonomicznej Kiribati. Korzystają z nich kompanie połowowe z Japonii, Korei Południowej, Tajwanu i USA. Innym ważnym źródłem są przekazy pieniężne obywateli Kiribati pracujących za granicą.

Wydatki na inwestycje niemal w całości pokrywają dotacje innych państw: Japonii, Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii. Środki na rekultywację wyspy Banaba zniszczonej przez odkrywkową eksploatację fosforytów przekazuje Międzynarodowy Fundusz Wyrównywania Szkód.
 

 Historia
Wykopaliska i znaleziska archeologiczne dowodzą, że trzy główne grupy wysp tworzących dziś Kiribati - wyspy Gilbera, Feniks i Line, zamieszkane były już na początku naszej ery - ok. 2000 lat temu. Początkowo zamieszkiwała je ludność mikronezyjska, nieco później zasiedlili je Polinezyjczycy.

Pierwszym Europejczykiem, który w 1606 r. dotarł w rejon dzisiejszego Kiribati był hiszpański odkrywca Pedro Fernandez de Quiros. Jednak większość wysp odkrył pod koniec XVIII w. brytyjski kapitan Thomas Gilbert. To jemu właśnie zawdzięcza swą nazwę największy archipelag Kiribati. Druga połowa XIX w. to intensywny rozwój osadnictwa europejskiego oraz wizyty najemników z Hawajów, Australii i Fidżi, którzy porywali miejscową ludność do pracy na plantacjach trzciny cukrowej.

W 1916 r. Wielka Brytania oficjalnie ogłosiła przyłączenie Wysp Gilbera oraz Wysp Ellice (dzisiejsze Tuwalu) do swego imperium. Po II wojnie światowej na wyspach doszło do poważnych napięć etnicznych między Polinezyjczykami z Wysp Ellice i Mikronezyjczykami zamieszkującymi Wyspy Gilberta. Konflikt doprowadził ostatecznie do podziału kolonii. W referendum z 1974 mieszkańcy Wysp Ellice opowiedzieli się za samodzielnością i w następnym roku dokonano oficjalnego rozdzielenia obu archipelagów. 12 lipca 1979 r. Wyspy Gilberta ogłosiły niepodległość i zmieniły nazwę na Kiribati (wymowa Kiri-baas).