Nowa Kaledonia

encyklopedia

Geografia		Ustrój polityczny		Gospodarka		Historia

Nazwa oficjalna: Nowa Kaledonia i Zależności Status polityczny: terytorium zamorskie Francji Polska nazwa mieszkańców: Nowokaledończyk, Nowokaledonka, Nowokaledończycy Obszar lądu: 18,575 km2 Liczba wysp: 12 Stolica: Numea Ludność: 213 tys. Języki: francuski, oraz ok. 30 dialektów lokalnych Waluta: pacific franc PNB ogólnie: $2,000 mln PNB na 1 mieszkańca: $10,000 Domena internetowa: .nc Numer kierunkowy: +687 Czas lokalny: GMT+11

 Geografia
Terytorium Nowej Kaledonii obejmuje: Nową Kaledonię, Wyspy Lojalności oraz szereg mniejszych wysp, położonych w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, ok. 1800 km na północ od Nowej Zelandii i 1100 km na północny wschód od Australii. Od północy graniczy z Vanuatu, od wschodu z Fidżi. Najwyższy szczyt Mont Panié (1628 m n.p.m.) w północnej części wyspy. Klimat ciepły, wilgotny, częste tajfuny. Naturalną roślinność stanowią lasy tropikalne.
 

 Ustrój polityczny
Na podstawie porozumienia z rządem francuskim z maja 1998 r. Nowa Kaledonia ma własny, specjalny status w ustroju Francji. Formalnie wciąż jest francuskim terytorium zależnym, władze w Paryżu stopniowo przyznają jednak władzom lokalnym coraz szerszą autonomię. Po zakończeniu okresu przejściowego (między rokiem 2013 a 2018), odbędzie się referendum w sprawie pełnej niezależności. Obecnie Nowa Kaledonia posiada własny parlament (Kongres) złożony z 54 członków wybieranych w głosowaniu proporcjonalnym na pięcioletnią kadencję. Parlament wybiera kolegialny rząd, dbając by tworzyły go wszystkie największe ugrupowania. Na system polityczny Nowej Kaledonii składają się również komisje doradcze: ekonomiczna i społeczna oraz komisja zachowania tradycji. Terytorium Nowej Kaledonii podzielone jest na trzy prowincje; każda posiada własny sejmik i lokalny rząd. W parlamencie francuskim Nową Kaledonię reprezentuje dwóch deputowanych do izby niższej oraz senator.
 

 Gospodarka
Mimo, że Nowa Kaledonia posiada 1/4 światowych zasobów niklu, wciąż jest to kraj dość słabo rozwinięty gospodarczo. O ile sieć zakładów wydobywczych jest gęsta, o tyle zakłady przetwórstwa rudy praktycznie nie istnieją (jeden pracuje w pobliżu Numei, drugi jest budowany na północy głównej wyspy. Ostatnio zapadła decyzja o budowie trzeciej przetwórni, również na północy). Nieźle rozwinięte jest rolnictwo, którym zajmują się głównie Kanakowie. Uprawia się przede wszystkim kukurydzę, kawę, ziemniaki, maniok i orzechy kokosowe. W zachodniej części wyspy hodowane są konie, bydło, drób i trzoda chlewna. W ostatnich latach na znaczeniu zyskuje turystyka i to pomimo relatywnie wysokich kosztów pobytu (w stosunku do innych krajów Oceanii). Pomoc finansowa Francji sięga 20 proc. PKB i przeznaczana jest głównie na ochronę zdrowia, edukację i inne służby publiczne.
 

 Historia
Historia osadnictwa na Nowej Kaledonii sięga początków naszej ery. Badania archeologiczne wykazały, że w średniowieczu wyspę zamieszkiwało co najmniej kilka różnych społeczności posługujących się odrębnymi językami. W 1774 r. do głównej wyspy archipelagu dotarł kapitan James Cook, on też nadał jej nazwę Nowa Kaledonia (w starożytności Rzymianie nazywali tak Szkocję). Pierwszym Francuzem, który dotarł do Nowej Kaledonii w 1792 r., był podróżnik A. d'Entrecasteaux. Na początku lat 40. XIX w. rozpoczął się napływ francuskich misjonarzy, co doprowadziło w 1853 r. do aneksji terytorium przez Francję. Oficjalnym powodem była ochrona misji, w rzeczywistości chodziło o ograniczenie wpływów Wielkiej Brytanii. Po odkryciu w 1863 r. bogatych złóż niklu osadnictwo bardzo się nasiliło, co doprowadziło do konfliktów z miejscową rdzenną ludnością - Kanakami. Wybuchło nawet kilka zbrojnych powstań kanackich (największe w 1878 r.); wszystkie zostały zdławione siłą. W latach 1864-1894 Nowa Kaledonia pełniła rolę kolonii karnej (w sumie zesłano do niej 40 tys. więźniów).

W okresie II wojny światowej mieszkańcy Nowej Kaledonii poparli Wolnych Francuzów generała Ch. de Gaulle'a. W roku 1946 Nowa Kaledonia otrzymała status francuskiej prowincji zamorskiej. W 1958 r. odbyły się pierwsze powszechne wybory do władz samorządowych. Na początku lat 80. wśród miejscowej ludności nasiliła się chęć do usamodzielnienia się, która napotkała znaczący opór wśród ludności napływowej. Przedstawiony w 1984 przez prezydenta F. Mitteranda plan zakładał przyznanie Nowej Kaledonii autonomii i wyznaczał termin referendum, dotyczącego pełnej niepodległości, na rok 1989. Do realizacji planu jednak nie doszło, kraj ogarnęła fala strajków i zamieszek. Sytuację ustabilizowała dopiero francuska interwencja wojskowa. Referendum w sprawie niepodległości przeprowadzone w 1987 r., zostało zbojkotowane przez Kanaków, co pozwoliło zwyciężyć opcji antyseparatystycznej.

Po raz kolejny sprawa niepodległości Nowej Kaledonii powróciła w roku 1998. 8 października 1998, mieszkańcy wyspy opowiedzieli się za przyjęciem porozumienia z rządem francuskim ustanawiającego większy zakres autonomii. Na podstawie porozumienia powstał lokalny rząd i parlament, a mieszkańcy otrzymali obywatelstwo nowokaledońskie. W 2013, a najpóźniej w 2018, ma odbyć się kolejne referendum, dotyczące pełnej niepodległości dla Nowej Kaledonii.
 

 Główne problemy
1. Brak zróżnicowania gospodarczego
2. Nierównomierny rozwój kraju - Prowincja Południowa, zamieszkana głównie przez Europejczyków, jest znacznie bogatsza i lepiej rozwinięta od pozostałych prowincji, zamieszkiwanych przez rdzenną ludność.