Nauru

encyklopedia

Geografia		Ustrój polityczny		Gospodarka		Historia		Główne problemy

Nazwa oficjalna: Republika Nauru Nazwa zwyczajowa: Pleasure Island Polska nazwa mieszkańców: Naurańczyk, Nauranka, Naurańczycy Obszar lądu: 21,3 km2 Liczba wysp: 1 Stolica: Jaren Ludność: 10 tys. Przyrost naturalny: 2,5% Języki: nauru, angielski Waluta: dolar australijski PNB ogólnie: US$ 60 mln (2001) PNB na 1 mieszkańca: US$ 5000 (2001) Niezależność od: 1968 r. Domena internetowa: .nr (niedostępna) Numer kierunkowy: +674 Czas lokalny: GMT+

 Geografia
Państwo Nauru zajmuje wyspę o tej samej nazwie, położonej w pobliżu równika w Mikronezji, w zachodniej części Oceanu Spokojnego. Od północy i wschodu graniczy z Kiribati, od zachodu z Papuą Nową-Gwineą, a od południa z Wyspami Salomona. Centralną część owalnej wyspy koralowej Nauru zajmuje rozległy płaskowyż. Najwyższe wzniesienie 69 m n.p.m. W szacie roślinnej przeważają palma kokosowa, chlebowiec właściwy i zarośla krzewiaste. W Nauru panuje klimat równikowy gorący i wilgotny, monsun wiejący od morza od listopada do lutego przynosi obfite opady. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu 27,2°C i 315 mm, w lipcu 27,8°C i 53 mm.
 

 Ustrój Polityczny
Obowiązujący w Nauru republikański system polityczny oparty jest na 18 miejscowym parlamencie, wybieranym co trzy lata na podstawie ordynacji większościowej. Głosowanie w wyborach jest obowiązkowe dla wszystkich obywateli, którzy ukończyli 20 lat. Na początku każdej kadencji parlament wybiera prezydenta, który pełni również rolę szefa rządu (obecnie Marcus Stephen). Prezydent wybiera spośród członków parlamentu czterech, lub pięciu ministrów.

Obecnie w Nauru trwa głęboki kryzys polityczny. Od kwietnia 2010 r. z powodu równej liczby mandatów dwóch ugrupowań politycznych nie udało się ukonstytuować nowego parlamentu, który mógłby przyjąć dymisję rządu i powołać nowy. W czerwcu parlament wybrał spikera, ale prezydent usunął go ze stanowiska po jednym dniu urzędowania i wprowadził w kraju stan wyjątkowy. W pazdzierniku Sąd Najwyższy uznał, że nie było to naruszenie przepisów konstytucji.
 

 Gospodarka
Głównym źródłem utrzymania Nauru i jego obywateli do niedawna była odkrywkowa kopalnia fosforanów, której pozostałości zajmują ponad 90 proc. powierzchni wyspy. Rząd rozważa, czy z powodu dramatycznie złej sytuacji finansowej kraju nie wznowić wydobycia. Eksperci szacują, że na wyspie może znajdować się jeszcze około 20 tys. ton surowca. Równocześnie władze szukają także innych źródeł dochodów.

W 1993 r. podpisana została umowa z Australią, która w ramach rekompensaty za zniszczenie środowiska na Nauru (poprzez eksploatację złóż fosforanów jeszcze zanim powstało tam niepodległe państwo), zobowiązała się zapłacić jednorazowo 57 mln AUD i przez 20 lat przekazywać corocznie dotację w wysokości 2,5 mln AUD. Pieniądze te mają być przeznaczane na inwestycje związane z zagospodarowaniem terenów nieużywanych przez kopalnię. w 2000 r. dodatkowe 2 mln AUD Australia przekazała Nauru w zamian za przyjęcie uciekinierów, których nie chciała na swoim terytorium.

Sporą część budżetu rząd Nauru inwestuje w udziały w funduszach powierniczych. Ostatnio jednak zyski z tych lokat nie są zadowalające. Tymczasem wydatki stale rosną. Ze względu na nikłą powierzchnię nadającą się pod uprawy, większość żywności musi być importowana.
 

 Historia
Nauru odkryte w 1798 przez brytyjskiego kapitana Johna Fearna, pierwotnie nosiło nazwę Pleasant Island. W latach 1888-1914 wyspa znajdowała się pod panowaniem Niemiec. Na początku XX w. na Nauru odkryto złoża fosforanów. Ich wydobyciem zajęła się spółka australijskiej firmy Phospate Company i rządu niemieckiego. W listopadzie 1914 r. po wypowiedzeniu wojny Niemcom, Australia wysłała na Nauru swoje oddziały, które zajęły wyspę.

Po wojnie Nauru zyskało status terytorium mandatowego Ligi Narodów, zarządzanego wspólnie przez Australię, Nową Zelandię i Wielką Brytanię. Władze protektoratu utworzyły kolejną spółkę - British Phospate Commission, która miała zarządzać wydobyciem nauryjskich fosforanów i sprawiedliwie dzielić zyski dla wszystkich trzech krajów-protektorów. Mieszkańcom Nauru, którzy zmuszeni byli oddać swoje grunty pod budowę kopalni, zaproponowano pierwotnie pół pensa za tonę wydobytych fosforanów. W 1939 r. cena wzrosła do 8 szylingów za tonę, by w połowie lat 60. spaść do 37 centów.

W czasie II wojny światowej Nauru okupowane było przez Japonię, która używała miejscowego lotniska jako punktu obsługi samolotów krótkiego zasięgu. W latach 1946-1968 wyspa posiadała status terytorium powierniczego ONZ pozostającego pod administracją Australii. 31 stycznia 1968 Nauru uzyskało pełną niepodległość w ramach brytyjskiej Wspólnoty Narodów, a w 1970 r. rząd republiki przejął pełna kontrolę nad kopalnią fosforanów.

Jednym z najważniejszych wydarzeń we współczesnej historii Nauru miały być mistrzostwa świata w podnoszeniu ciężarów w listopadzie 2001 r. Niestety z powodu kłopotów finansowych rząd zrezygnował jednak z organizacji tej imprezy.
 

 Główne problemy
1. Zniszczenie środowiska naturalnego - wieloletnia działalność odkrywkowej kopalni na wyspie zakłóciła równowagę ekologiczną. Rekultywacja pochłania olbrzymią część skromnych środków budżetowych.
2. Kłopoty zdrowotne obywateli - brak świeżych owoców i warzyw własnej produkcji zmusza mieszkańców Nauru do spożywania przetworzonej żywności z importu, co powoduje masowe zachorowania na cukrzycę.
3. Emigracja obywateli - trudne warunki życia na wyspie i brak perspektyw na ich poprawę, sprawiają, że wielu obywateli ucieka do innych krajów w poszukiwaniu lepszego standardu życia.
4. Niestabilnośc polityczna - od kwietnia 2010 r. nie udało sie ukonstytuować nowego parlamentu i powołać nowego rządu.