Papua-Nowa Gwinea

encyklopedia

Geografia		Ustrój polityczny		Gospodarka		Historia		Główne problemy

Nazwa oficjalna: Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei Nazwa zwyczajowa: Papua-Nowa Gwinea Polska nazwa mieszkańców: Papuańczyk, Papuanka, Papuańczycy Obszar lądu: 452 840 km2 Liczba wysp: 1 główna i ok. 2800 mniejszych Stolica: Port Moresby na Nowej Gwinei Ludność: 5,62 mln Przyrost naturalny: 1,8% Sr. życia: kob. 66,4, mężcz. 64,5 Języki: angielski, języki papuaskie i inne Waluta: kina PNB ogólnie: US$ 1,168 mld PNB na 1 mieszkańca: US$ 757 Wzrost gosp.: 3,2% Niezależność od: 1975 r. Domena internetowa: .pg Numer kierunkowy: +675 Czas lokalny: GMT+

 Geografia
Papua-Nowa Gwinea to państwo położone w zachodniej części Oceanu Spokojnego, obejmujące wschodnią część wyspy Nowa Gwinea (zachodnia należy do Indonezji) i ok. 2800 wysp i wysepek leżących od niej na północ i wschód, m.in.: Archipelag Bismarcka, północna część Wysp Salomona, wyspy Nowa Brytania, Nowa Irlandia oraz Wyspę Bougainville'a.

Główna wyspa kraju ma charakter górzysty. W środkowej części rozciągają się Góry Centralne z drugim najwyższym szczytem Oceanii Górą Wilhelma (4508 m n.p.m.), na zachodzie Góry Owena Stanleya (szczyt Victoria, 4073 m n.p.m.) przechodzące w Góry Müllera z licznymi wulkanami. Południowo-zachodnią część wyspy zajmuje rozległa, bagnista nizina z główną rzeką Fly (800 km długości). Najdłuższa rzeka kraju - Sepik - ma ponad 1000 km długości. Pozostałe wyspy są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego.

Klimat równikowy monsunowy, z obfitymi opadami. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu 28°C i 376 mm, w lipcu 27°C i 137 mm. Naturalną szatą roślinną kraju są wiecznie zielone lasy równikowe, na wybrzeżach lasy namorzynowe, na nizinach - bagienne, w suchszych rejonach kraju sawanny, w górach zaś lasy z dębem, bukiem i sosną. Ze zwierząt żyje tu wiele gatunków endemicznych, zwłaszcza ptaków, m.in. ptaki rajskie i nielotny kazuar hełmiasty.
 

 Ustrój polityczny
Papua-Nowa Gwinea określa swój ustrój jako demokrację parlamentarną. Głową państwa jest królowa brytyjska Elżbieta II. Reprezentuje ją gubernator generalny, wybierany przez parlament na sześcioletnią kadencję. W skład parlamentu wchodzi 109 posłów wybieranych w głosowaniu powszechnym na pięć lat. Dwadzieścia mandatów przeznaczonych jest zawsze dla przedstawicieli prowincji, reszta obsadzana jest w wolnych wyborach. Szef rządu desygnowany jest przez większość parlamentarną i oficjalnie nominowany przez gubernatora. Sam dobiera sobie ministrów i mianuje ich członkami Narodowej Rady Wykonawczej. Kraj podzielony jest na 19 prowincji, z których każda posiada własną radę i rząd. Premierem rządu lokalnego może być tylko poseł narodowego parlamentu.

Z powodu znacznego rozdrobnienia politycznego papuaskiego parlamentu, żaden rząd powołany w latach 1975 - 2000, nie przepracował pełnej 5-letniej kadencji. W trosce o polityczną stabilność posłowie postanowili w 2000 r. zmienić ordynację wyborczą i konstytucję. Obecnie rząd może zostać odwołany dopiero po 18 miesiącach nieprzerwanego funkcjonowania.
 

 Gospodarka
Papua-Nowa Gwinea jest słabo rozwiniętym krajem rolniczym. 85 proc. społeczeństwa utrzymuje się głównie z uprawy herbaty, kakao, kawy, palmy kokosowej, batatów, ryżu, trzciny cukrowej, orzeszków ziemnych, kauczuku. Duże znaczenie ma rybołówstwo (połów krewetek i tuńczyków) oraz leśnictwo (wyrąb cennych gatunków drzew).

Jednym z podstawowych źródeł dochodów państwa (60 proc. wpływów z eksportu i 20 proc. wszystkich aktywów) jest dynamicznie rozwijający się w ostatnich latach przemysł wydobywczy. Eksploatowane są rudy miedzi, złota, srebra, w niewielkim stopniu również złoża gazu i ropy naftowej.

Do głównych partnerów handlowych PNG należą: Japonia, Australia, Niemcy, USA. Eksportowane się głównie surowce mineralne, kopra (Papua jest jej największym producentem na południowym Pacyfiku), kawa, kakao i olej palmowy. Za dewizy kupuje się przede wszystkim maszyny i żywność.
 

 Historia
Ok. 50 tys. lat temu Nową Gwineę i sąsiednie wyspy zasiedlili pierwotni mieszkańcy Azji Południowo-Wschodniej. W 1511 r. na tutejszych wodach pojawił się pierwszy Europejczyk, Portugalczyk A. d'Abreu. Z uwagi na podobieństwa do wybrzeży zachodniej Afryki, d'Abreu nadał odkrytej przez siebie wyspie nazwę Nowa Gwinea.

W roku 1545 I. Ortiz de Retes proklamował włączenie wyspy do hiszpańskich posiadłości kolonialnych. Właściwą kolonizację rozpoczęto jednak dopiero na przełomie XVIII i XIX w. W 1793 r. Brytyjczycy założyli pierwszą osadę w pobliżu Manokwari (obecnie w indonezyjskiej części Nowej Gwinei). W XIX w. o wpływy na Nowej Gwinei rywalizowały ówczesne potęgi kolonialne. 1828 Holendrzy zajęli zachodnią część wyspy, 1884 Wielka Brytania i Niemcy podzieliły między siebie pozostałą część: Wielka Brytania ulokowała swe posiadłości na południowym wschodzie, Niemcy na północnym wschodzie Nowej Gwinei. W 1904 r. Wielka Brytania przekazała swoją część - zwaną Papuą - Australii.

Po wybuchu I wojny światowej Australijczycy zajęli Niemiecką Nową Gwineę. Dokonaną wówczas aneksję potwierdziła w 1921 r. Liga Narodów, oddając Niemiecką Nową Gwineę (bez Nauru i Mikronezji) pod zarząd mandatowy Australii. Podczas II wojny światowej Nową Gwineę i część Papui zajęli Japończycy. Alianci schronili się we wschodniej części wyspy, z główną bazą w Port Moresby. W lutym 1945 r. w wyniku ofensywy odzyskali utraconą część wyspy.

W 1949 r. pozostającą pod zarządem mandatowym Australii Nową Gwineę połączono z Papuą w jeden organizm administracyjny. Holenderską część wyspy anektowała w 1969 Indonezja. W grudniu 1973 Papua-Nowa Gwinea zyskała autonomię wewnętrzną, a we wrześniu 1975 pełną suwerenność. Od początku lat 90. trwa kryzys związany z dążeniem do secesji wyspy Bougainville. Jego efektem stało się przyznanie Bougainville autonomii w 1992. W tym samym roku mieszkańcy tej największej z Wysp Salomona proklamowali niepodległość, ale rząd PNG wysłał wojsko by przywrócić swą władzę. Walki wygasły dopiero w połowie 2001 r. Od tego czasu trwa powolny proces przywracania normalności na wyspie. Jego zwieńczeniem mają być planowane na kwiecień 2005 r. wybory parlamentarne i przekazanie przez władze PNG legalnej reprezentacji społeczności wyspy kompetencji w sprawach wewnętrznych.
 

 Główne problemy
1. Niestabilność polityczna i korupcja.
2. Bezrobocie i kłopoty z utrzymaniem porządku prawnego w miastach
3. Zniszczenie środowiska naturalnego w rejonach kopalni odkrywkowych i niekontrolowany wyrąb lasów
4. Nierozwikłany konflikt separatystyczny na wyspie Bougainville
5. Epidemia AIDS wśród rdzennych mieszkańców